Nhận thức về bản thân ở trẻ mầm non bắt đầu từ những điều rất gần: con nhận ra mình thích gì, điều gì khiến mình không thoải mái, mình làm tốt việc gì, điều gì còn khó và khi nào con cần được giúp đỡ.

Những nhận biết tưởng chừng nhỏ bé ấy đang góp phần hình thành năng lực tự nhận thức (Self-awareness) – nền tảng để trẻ hiểu nhu cầu, bày tỏ cảm xúc, đưa ra lựa chọn và dần chủ động hơn trong cuộc sống.

HIỂU MÌNH LÀ MỘT NĂNG LỰC

Nhận thức về bản thân ở trẻ mầm non – nền tảng để con hiểu chính mình, nhận ra những khả năng riêng và chủ động hơn trong cuộc sống.

Ở tuổi mầm non, hiểu về bản thân bắt đầu từ những điều rất gần: con nhận ra mình thích gì, điều gì khiến mình không thoải mái, mình làm tốt việc gì, điều gì còn khó và khi nào con cần được giúp đỡ.

Những nhận biết tưởng chừng nhỏ bé ấy đang góp phần hình thành nhận thức về bản thân (Self-awareness) – một năng lực quan trọng trong quá trình phát triển cảm xúc và xã hội của trẻ.

Khi dần hiểu chính mình, trẻ có thêm cơ sở để nhận biết nhu cầu, bày tỏ cảm xúc, đưa ra lựa chọn và chủ động hơn trong những trải nghiệm hằng ngày.

“Nhận thức về bản thân ở trẻ mầm non được hình thành như thế nào?”

Nhận thức về bản thân không đơn thuần là việc trẻ biết tên, tuổi hay những đặc điểm bên ngoài của mình.

Đó còn là quá trình trẻ từng bước nhận ra sở thích, cảm xúc, nhu cầu, khả năng và những giới hạn của bản thân thông qua tương tác với người khác và môi trường xung quanh.

Một trẻ biết nói “Con không thích trò chơi này”, “Con muốn thử cách khác” hay “Con cần cô giúp” đang thể hiện những hiểu biết ban đầu về chính mình.

Năng lực ấy không xuất hiện hoàn chỉnh trong một thời điểm. Nó được hình thành và phát triển dần qua những trải nghiệm, các mối quan hệ và cách trẻ được người lớn phản hồi mỗi ngày.

Cách người lớn nhìn nhận có thể ảnh hưởng đến cách trẻ hiểu về chính mình

“Con nhút nhát.”

“Con bướng.”

“Con hiếu động.”

Đôi khi, những cách gọi quen thuộc ấy xuất phát từ mong muốn mô tả tính cách hoặc giải thích hành vi của trẻ. Tuy nhiên, một hành vi ở một thời điểm không đủ để định nghĩa một con người.

Một trẻ chưa muốn nói trước đông người có thể đang cần thêm thời gian quan sát.

Một trẻ phản đối có thể đang cố gắng bày tỏ mong muốn.

Một trẻ vận động nhiều có thể đang khám phá môi trường thông qua cơ thể.

Khi những cách gọi mang tính cố định được lặp lại thường xuyên, trẻ có thể dần tiếp nhận chúng như một phần trong cách nhìn nhận về bản thân:

“Con nhát mà.”

“Con không giỏi việc này đâu.”

Vì vậy, thay vì vội kết luận trẻ là người như thế nào, người lớn cần quan sát điều gì đang diễn ra, tìm hiểu nhu cầu phía sau hành vi và tạo cơ hội để trẻ thể hiện những khía cạnh khác của mình.

Trẻ cần được nhìn nhận như một cá thể đang phát triển, không phải một tính cách đã được định nghĩa sẵn.

Vì sao quyền lựa chọn giúp trẻ phát triển nhận thức về bản thân?

Hiểu mình không chỉ đến từ việc được người khác lắng nghe, mà còn từ những cơ hội được tự mình lựa chọn và trải nghiệm.

Khi trẻ được chọn cuốn sách muốn đọc, vật liệu muốn sử dụng hay cách thể hiện một ý tưởng, con không chỉ thực hành quyền lựa chọn mà còn học cách nhận biết sở thích, cân nhắc khả năng và trải nghiệm kết quả từ quyết định của mình.

Qua đó, trẻ có thể khám phá:

• Điều gì khiến mình hứng thú và muốn tìm hiểu thêm.
• Hoạt động nào mình cảm thấy tự tin hoặc còn gặp khó khăn.
• Khi nào mình muốn tiếp tục thử và khi nào cần sự hỗ trợ.
• Điều gì có thể thay đổi khi mình lựa chọn một cách làm khác.
• Trao quyền lựa chọn không có nghĩa là để trẻ tự quyết định mọi việc.

Trong những giới hạn phù hợp với độ tuổi và sự an toàn, người lớn tạo không gian để con được thử, được thay đổi ý kiến và dần hiểu điều gì thực sự phù hợp với mình.

Mỗi lựa chọn phù hợp là một cơ hội để trẻ tìm hiểu bản thân thông qua trải nghiệm thực tế.

Nhận diện năng lực của trẻ: Không phải điểm mạnh nào cũng dễ nhìn thấy

Trong giáo dục mầm non, năng lực của trẻ cần được nhìn nhận rộng hơn những kết quả dễ quan sát và đo đếm.

Có trẻ kể chuyện rất cuốn hút.

Có trẻ nhạy bén với những thay đổi nhỏ trong môi trường.

Có trẻ kiên trì thử lại nhiều lần trước một vấn đề khó.

Có trẻ dễ dàng kết nối bạn bè, trong khi một trẻ khác thể hiện tư duy qua cách sắp xếp, xây dựng hay giải quyết vấn đề.

Không phải điểm mạnh nào cũng xuất hiện trong một sản phẩm đẹp, một câu trả lời đúng hay một màn thể hiện nổi bật.

Đôi khi, điều đáng quan sát không chỉ là trẻ đã làm được gì, mà còn là cách con suy nghĩ, đặt câu hỏi, lựa chọn phương án, điều chỉnh hành động và phản ứng trước khó khăn.

Khi người lớn chú ý đến quá trình thay vì chỉ nhìn vào kết quả, những năng lực ít được thể hiện bằng lời nói hoặc sản phẩm cụ thể cũng có cơ hội được nhận diện.

Điều này đặc biệt quan trọng trong giáo dục lấy trẻ làm trung tâm, nơi mỗi trẻ cần được tạo điều kiện khám phá và phát triển dựa trên đặc điểm, nhu cầu và khả năng riêng.

Môi trường giáo dục có vai trò gì trong việc giúp trẻ hiểu bản thân?

Nhận thức về bản thân không chỉ được hình thành từ những điều trẻ tự khám phá, mà còn chịu ảnh hưởng từ cách môi trường giáo dục đón nhận và phản hồi những khám phá ấy.

Một môi trường tôn trọng trẻ cần tạo cơ hội để con được bày tỏ suy nghĩ, đưa ra lựa chọn, thử nghiệm những cách làm khác nhau và nhìn lại trải nghiệm của mình.

Khi trẻ chưa sẵn sàng tham gia, người lớn có thể tìm hiểu nguyên nhân thay vì vội đánh giá.

Khi trẻ gặp khó khăn, sự hỗ trợ cần giúp con nhận ra điều mình đang cố gắng thực hiện, thay vì chỉ tập trung vào việc hoàn thành nhiệm vụ.

Khi trẻ thể hiện một khả năng riêng, điều quan trọng không phải lập tức gắn cho con một danh xưng, mà là tiếp tục mở rộng cơ hội để khả năng ấy được khám phá và phát triển.

Tại Angel Kids, tinh thần giáo dục lấy trẻ làm trung tâm được thể hiện qua việc tôn trọng sự khác biệt, khuyến khích trẻ học thông qua trải nghiệm và tạo cơ hội để mỗi con chủ động tham gia vào quá trình học tập.

Bởi hiểu mình không phải là một bài học có thể hoàn thành trong một tiết học. Đó là quá trình được nuôi dưỡng qua cách trẻ sống, học hỏi và tương tác mỗi ngày.

Hiểu mình – hành trình trả lời câu hỏi “Con là ai?”

Khi được quan sát, thử nghiệm, lựa chọn và nhìn lại những gì mình đã làm, trẻ dần tích lũy những hiểu biết để trả lời một câu hỏi quan trọng của những năm đầu đời:

“Con là ai?”

Người lớn không cần vội trả lời thay con.

Điều trẻ cần là một môi trường đủ an toàn để được là chính mình, đủ cơ hội để khám phá những khả năng riêng và đủ sự tôn trọng để hiểu rằng con không bị giới hạn bởi những gì người khác nghĩ về mình.

ANGEL KIDS | EDUCATIONAL EDITORIAL

Giáo dục bắt đầu từ cách chúng ta nhìn nhận và tôn trọng mỗi trẻ.